home    reizen    going local    fotografie op reis    travel movies    persoonlijk    over Jenny         
reizen   going local   fotografie   persoonlijk
europa   azië   afrika   amerika
 
 
 
Laatste Update:
21/10/2017

Tips: fotograferen van het noorderlicht

De eerste van de maand verschijnen er fotografietips op ikreis.net. Wil jij tips over een bepaald onderwerp? Laat dan een reactie achter of stuur me een mailtje. Deze maand deel 10: tips voor noorderlicht fotografie.

Tijdens mijn reis naar winters IJsland hoopte ik er al op, maar ik moest wachten tot mijn reis naar Noorwegen voordat het zo ver was: het noorderlicht fotograferen. Ik heb genoten van het kleurrijke schouwspel boven mijn hoofd. Bij deze deel ik mijn tips en ervaringen om het noorderlicht te fotograferen.

noorderlicht lapland
Het noorderlicht in Fins Lapland. Canon70D, ISO500, F/3,5, 30s

Wat is het noorderlicht?

Het noorderlicht (aurora borealis) wordt veroorzaakt door protonen en elektronen uit de zonnewind die botsen met gassen in de atmosfeer. Botsingen met verschillende gassen, als zuurstof en stikstof, veroorzaken tot verschillende kleuren. Ook variaties in dichtheid, snelheid en polariteit zorgen voor lichteffecten. Soms is het noorderlicht statisch, maar soms zijn er verticale banden in de lucht die in een hoog tempo uitwaaieren. 

Er zijn prachtige timelapses te vinden van het bewegend noorderlicht. De een na de ander. Toen ik in Bodo het noorderlicht aan weerszijden (!) aan me voorbij zag trekken kon ik alleen maar genieten. De foto's zijn er, maar ik het er geen seconde aan gedacht een timelapse te maken. Het noorderlicht heeft een verslavend en betoverend effect - althans voor mij.

statisch noorderlicht fotograferen
Statisch noorderlicht. Canon70D, ISO640, F/4, 8s

Wanneer zie je het noorderlicht?

Op het noordelijk halfrond kan het noorderlicht te zien zijn van oktober tot maart. Kán. Om het noorderlicht te kunnen zien is niet alleen de zonneactiviteit belangrijk, ook het weer moet meewerken om een visueel schouwspel te krijgen. Wanneer de aarde gehuld is in een dikke laag wolken is het noorderlicht namelijk niet zichtbaar.

Het noorderlicht in het weer

Voordat ik naar Noorwegen ging, heb ik de 'Norway Lights' app op mijn iPhone geïnstalleerd. Deze app geeft een 3-daagse weersvoorspelling toegespitst op het noorderlicht. Concreet betekent dit dat de app de verwachte hoeveelheid bewolking voor verschillende Noorse steden weergeeft, en meteen een advies geeft om wel of niet naar buiten te gaan op jacht naar het natuurverschijnsel.

Erg gedetailleerd is het advies trouwens niet, het beperkt zich tot 'try' wanneer er enige bewolking is, of 'go' wanneer het helder is. Toch heb ik de app als nuttig ervaren, omdat de meeste weersvoorspellingen zich helemaal niet richten op bewolken. Begrijpelijk, over het algemeen ben je meer geïnteresseerd in regen, sneeuw en zonneschijn dan in bewolking.

weersomstandigheden noorderlicht
Wolken kunnen het zicht op het noorderlicht belemmeren...

De noorderlichtverwachting

Er zijn ook websites die een verwachting geven over de zonneactiviteit en de intensiteit van het noorderlicht. Een voorbeeld is  Aurora Service Europe. Deze website geeft een 3-daagse voorspelling van de kp-index.

De kp-index is een indicatie van waar op aarde het noorderlicht zichtbaar is. Bij een kp-index van 0 is er geen zonneactiviteit en dus ook geen noorderlicht. Bij een kp-index van 1-2 is het noorderlicht alleen zichtbaar boven de poolcirkel. Pas bij een kp-index van 7-8 kun je het noorderlicht in Nederland of België zien.

Korte termijn verwachting van het noorderlicht

Wanneer het weer meerwerkt én je je op de juiste breedtegraad bevindt, kan Spaceweather live de korte termijn verwachting geven van het noorderlicht.

Tip: geen zin om zelf dingen uit te zoeken? Je kan uiteraard ook een noorderlicht excursie boeken of zelfs een noorderlicht fotoreis.

haven bodo noorderlicht
De haven van Bodo in Noorwegen. Canon70D, iso1000, F/3,5, 3,2s

Hoe fotografeer je het noorderlicht?

Kies de juiste plek 

Foto’s van het noorderlicht maak je bij voorkeur van een omgeving met weinig omgevingslicht. Zelfs wanneer het noorderlicht zwak is, kan je camera het noorderlicht vaak al detecteren. Het blote oog ziet niks. Wanneer je in stedelijk gebied bent, wordt het zwakke noorderlicht al snel overstemd door het strooilicht van huizen, auto's en straatlantaarns.

Het bepalen van de compositie voor het fotograferen van het noorderlicht is lastig. Het komt en gaat, de lichtslangen aan de horizon hangen niet stil. Het noorderlicht houdt soms een paar minuten aan, soms langer. Een foto croppen is altijd makkelijker dan iets erbij verzinnen, dus je kan beter iets te veel groothoek gebruiken en daarna een stuk van de foto afsnijden dan dat je meteen een telelens gebruikt. (Lees hier meer over lenzen op reis.)

Bomen op de voorgrond, een watertje voor een mooie reflectie, een berglandschap of toch (bij fel noorderlicht) wat lichtjes aan de horizon? De mogelijkheden zijn eindeloos. Door iets op de voorgrond te plaatsen creëer je meer diepte in de foto en is deze minder saai. Zodra je het juiste plekje hebt gevonden is het een kwestie van wachten. Wachten totdat het noorderlicht komt, of wachten tot de bewolking verdwijnt.

fotograferen kou
Kleed je warm aan bij het fotograferen van het noorderlicht, kies voor vele laagjes 

Benodigdheden voor het fotograferen van het noorderlicht

Idealiter heb je een camera met een gevoelige sensor en een lichtgevoelige lens. Mijn foto's heb ik gemaakt met de canon70D en een canon 15-85mm lens. Deze lens heeft op 15mm een diafragma van f/3.5. (Er zijn betere camera's en betere lenzen, maar ook slechtere.) Noorderlicht fotografie is een bijzondere vorm van landschapsfotografie. Een groothoeklens geeft vaak het beste resultaat.

Een stevig statief en draadontspanner zijn onmisbaar, zoals eigenlijk altijd bij nachtfotografie. Wanneer je met de draadontspanner in de bulbmodus fotografeert, kun je zelfs tijdens de belichting besluiten je foto uit langer of korter te belichten. Dit is heel handig, omdat het licht ineens feller of zwakker kan worden! Vergeet niet de filters voor je lens te verwijderen en de lensstabilisatie (IS) uit te zetten als je vanaf een statief fotografeert. Je zonnekap mag je laten zitten, die beschermt de lens tegen bevriezing.

Tip: Aangezien het noorderlicht het meest te zien is tijdens de winterse koude, moet je jezelf en je camera voorbereiden op fotografie in de kou.

Zorg dat je je camera kent en dat je ook in het donker de knopjes kan vinden. Eventueel kan een hoofdlampje of een kleine zaklamp je een handje helpen. Mijn ervaring is echter dat je ogen echt weer moeten wennen aan het donker nadat je een zaklamp aan hebt gehad, dus ik gebruik liever geen extra licht.

reflerxtie noorderlicht
Het felle noorderlicht refelcteert in het water. Canon70D, iso1000, F/3,5, 5s

Camera instellingen voor noorderlichtfoto's met een digitale spiegelreflexcamera 

Het noorderlicht is nauwelijks vast te leggen met de camera op de automatische stand. Het noorderlicht fotograferen met een compactcamera is daarom lastig. Met een systeemcamera of een spiegelreflexcamera en fotografeert op 'M' of in de bulb-modus heb je meer vrijheid. 

Bij het fotograferen van landschappen kies je meestal voor een redelijk grote scherptediepte. Voor foto's van het noorderlicht is dit vanwege het gebrek aan omgevingslicht echter geen aanrader. Meestal kom je er mee weg met een zeer kleine scherptediepte te fotograferen en je diafragma (bijna) maximaal open te gooien. Een diafragma van F 2,8-5,6 is een goede keus voor het fotograferen van het noorderlicht.

Je kan het beste beginnen met een sluitertijd van maximaal 15-30 seconde. Bij langere sluitertijden zie je de banden en vormen van de zonneactiviteit niet meer. Ook gaan sterren dan 'trailen' en zijn deze niet langer zichtbaar als lichtpuntjes maar als strepen.

Je ISO kies je zo hoog als het moet, en zo laag als het kan. En dat levert bij het noorderlicht een dilemma op: aan de ene kant wil je ondanks de donkere omgeving een lage ISO om ruis te voorkomen, een de andere kant wil je je sluitertijd zoals hierboven beschreven is niet té lang. Afhankelijk van je camera en de hoeveelheid omgevingslicht kies je een ISO tussen de 200-1600.

Lees meer over diafragma en scherptediepte, ISO en sluitertijd.

noorderlicht verschillende kleuren
Met het blote oog is deze intensiteit nauwelijks zichtbaar, de camera pikt groen op. Canon70D, iso800, F/3,5, 10s

Wanneer het donker is, is het lastig om te focussen. Je kan er voor kiezen om je lens op oneindig te focussen (de liggende 8), maar nauwkeuriger is het om te richten op een lampje aan de horizon (of de maan) en dan de lens op 'manual focus' (MF) in te stellen. Wanneer je een camera met liveview hebt, kun je focussen in de liveview modus terwijl je maximaal inzoomt. Dit is erg nauwkeurig. Zorg dat je niet per ongeluk aan de focusring draait als je je camera op MF staat. Eventueel kun je de lens verankeren met een stukje gaffa-tape. (Deze laat geen sporen achter.)

De flitser staat uiteraard uit als je foto's wilt maken van het noorderlicht.

Schiet je foto's sowieso in RAW omdat dit meer mogelijkheden geeft in de nabewerking waaronder ruisonderdrukking.

Tip: Beoordeel je foto met behulp van het histogram. In een donkere nacht lijkt een foto op LCD-scherm al snel helderder dan deze in werkelijkheid is.

noorderlicht bomen
Canon70D, ISO800, F/5, 10s

Noorderlicht fotograferen met een compactcamera

Hoe fotografeer je het noorderlicht met een compactcamera? Bij sommige compactcamera's kun je de instellingen niet wijzigen. Dat is vervelend. Zet je flitser uit, richt op het noorderlicht en hoop op het beste.

Noorderlicht fotografie met een compactcamera waarbij je instellingen kunt veranderen, werkt het zelfde als met een spiegelreflexcamera. Je kunt beginnen met de basis instellingen voor noorderlicht fotografie als hieronder beschreven. Houd de iso laag bij noorderlicht fotografie met een compactcamera. Je hebt snel last van ruis. 

Noorderlicht fotograferen met de iPhone

De beste camera, is de camera die je bij je hebt. Is dat je smartphone? Probeer dan met de smartphone het noorderlicht te fotograferen.

Het fotograferen van het noorderlicht met een smartphone is lastig. Lens en sensor van de camera zijn klein, waardoor je al snel korrelige foto's krijg. Het diafragma heeft slechts één vaste waarde. Bij een Android telefoon kan je eventueel iso en sluitertijd handmatig instellen, de iPhone heeft deze mogelijkheid niet standaard.

Wanneer het noorderlicht fel is, kun je het noorderlicht fotograferen met je smartphone. (Zet hiervoor je flitser uit.) De resultaten zullen echter nooit zo goed zijn als met een echte camera. 

Lees meer over fotograferen met je mobiele telefoon.

finland lapland noorderlicht fotografie
Groen met een vleugje roze 

Het filmen van het noorderlicht

Het noorderlicht is niet statisch. Het beweegt als een groene sliert de lucht. Soms zie je zelfs meerdere kleuren.

De beste manier om het noorderlicht te filmen is door middel van een timelapse. Vanaf statief maak je een foto, en een tot twee seconde later maak je de volgende foto. Voor één seconde bewegend beeld zo'n 25-30 foto's nodig. Sommige camera's hebben een timelapse-functie in het menu, is dat niet het geval dan kun je een triggertrap of afstandsbediening gebruiken.

Het maken van een timelapse met een GoPro is praktisch onmogelijk. De camera met zijn kleine sensor is niet erg lichtgevoelig.

Het maken van een timelapse is tijdrovend, en als je pech hebt duikt het noorderlicht zomaar op het verkeerde plekje op. Maar als het lukt - dan heb je met een beetje geluk fantastisch beeld. 


Stappenplan voor het noorderlicht fotografie

Tip: Wanneer je begint met het fotograferen van het noorderlicht met de camera op ISO800, f/3,5 en een sluitertijd van 15 seconde kun je van daaruit variëren. Wil je het noorderlicht fotograferen zonder statief? Kies dan voor een kortere sluitertijd!

tips fotograferen noorderlicht

Meer lever over winterreizen en fotografie?

Content Copyright © 2003 - 2017 Jenny Smit.       Disclaimer      Website by Web Chemistry
Content Copyright © 2003 - 2017 Jenny Smit.
Disclaimer
Website by Web Chemistry